Warning: Undefined array key "tdvITu" in /data/www/robertguinee.nl/www/wp-includes/taxonomy.php on line 1

Notice: Function _load_textdomain_just_in_time was called incorrectly. Translation loading for the wysija-newsletters domain was triggered too early. This is usually an indicator for some code in the plugin or theme running too early. Translations should be loaded at the init action or later. Please see Debugging in WordPress for more information. (This message was added in version 6.7.0.) in /data/www/robertguinee.nl/www/wp-includes/functions.php on line 6122
Rome - Robert Guinee | architectuur gids

Tag: Rome

  • Romeinse aquaducten

    Romeinse aquaducten

    [av_textblock size=” av-medium-font-size=” av-small-font-size=” av-mini-font-size=” font_color=” color=” id=” custom_class=” av_uid=’av-khf1yvia’ admin_preview_bg=”]
    Het Romeinse Rijk was een uitstekend georganiseerde staat. In dit blog aandacht voor de Romeinse aquaducten ten behoeve van het dagelijkse drinkwater. Een van de minst belichte zaken, maar ook een van de belangrijkste van alle Romeinse gebruiken..

    De Romeinse bouwtechnie was zeer geavanceerd. In dagelijkse zaken waren zij hun tijd ver vooruit (zie ook het blog over de Via Appia). Sommige van hun technieken werden pas in de 19e eeuw geëvenaard of opnieuw geïntroduceerd, zoals vloerverwarming, riolering, (water-)toiletten, flatgebouwen, enzovoorts.

    Drinkwater voor elke stad.

    De Romeinen voorzagen elke stad van gezond, schoon drinkwater. Meestal was dat bronwater. Werd er ergens een stad gesticht, dan ging men direct op zoek naar bronnen in de omgeving. Om het water naar de stad te brengen werden aquaducten aangelegd. Letterlijk vertaald: water-leidingen.

    De nieuwe stad was afhankelijk van het water, maar werd daarvoor niet dichter bij een bron aangelegd. Vaak liepen die aquaducten dan ook mijlenver het land in. Daar hadden de Romeinen geen moeite mee.

    Van de stad Nemausos, Nîmes, is bijvoorbeeld bekend dat het aquaduct meer dan 53 km lang was. En dat het door moeilijk terrein liep: heuvelachtig met diepe kloven. De Pont du Gard is er een bekend overblijfsel van. Het heet een brug, maar is eigenlijk niet meer dan de overbrugging van het waterkanaal over de rivier de Gard. (Zie hier voor een apart artikel hierover).

    Romeinse aquaducten.

    Nabij Rome liggen nog imposante resten van een aantal aquaducten. In een vrijwel vlak landschap doemen 2 schijnbaar eindeloze bogenrijen op. Honderden bogen zullen het achter elkaar zijn. Deze doorsnijden het landschap in hun eenduidige heldere architectuur en ritme.

    Het valt meteen op dat de 2 aquaducten een fors onderling hoogteverschil hebben. Terwijl deze vlak bij elkaar liggen. Hoe is dat te verklaren?

    Simpel: Rome is volgens de overlevering gebouwd op 7 heuvels. Ook bewoners van die heuvels moesten hun eigen drinkwater hebben. Een hoog aquaduct dus voor de hogere delen van de stad en een laag voor de lagere delen. Zodat uiteindelijk de waterdruk vergelijkbaar was aan het eindpunt. Het eindpunt dat trouwens niet een kraan in huis was. Dat hadden de Romeinen dan weer niet…

    Het water werd met fonteinen openbaar verspreid. Men kon er naar hartelust uit tappen. Echt naar hartelust, want er was een ruime overvloed beschikbaar. Per persoon zelfs meer dan wat wij tegenwoordig dagelijks gebruiken, met al onze hygiënische wensen.

    Bouwtechniek

    Het waterkanaal van het aquaduct liep bovenop de bogenrijen. De bodem en zijwanden waren met een speciale waterdichte kalkmortel afgewerkt. Ook dát beheersten de Romeinen. De bovenkant van het kanaal was afgedekt met grote platte stenen, strak in de juiste vorm gehakt. Deze sloten het kanaal af, en werd vervuiling van het water voorkomen. De afdekplaten hielden bladeren, of erger nog, dode dieren tegen. Dieren zouden het water immers onmiddellijk besmet en onbruikbaar maken. Op regelmatige afstanden waren er inspectiegaten, afgedekt met speciale ronde stenen.

    De prachtige regelmatige blokken van het waterkanaal eenzijdig gesloopt om ergens anders gebruikt te worden.

    Die aquaducten, die Romeinse waterleidingen, hebben honderden jaren achter elkaar gefunctioneerd. Ongelooflijk! Tot ze in de vroege Middeleeuwen in verval raakten. Ze raakten in onbruik. Het bouwmateriaal werd voor nieuwe gebouwen gebruikt. Prachtig hoogwaardig materiaal. Voor de regelmatige bogen waren bijvoorbeeld grote hoeveelheden aan strak behouwen stenen gemaakt.  Het waren bijna geprefabriceerde constructies, met veel identieke grote blokken.

    Het vaak kalkrijke bronwater had eeuwenlang door het kanaal gestroomd. Daarbij waren kalkafzettingen ontstaan, soms vele centimeters dik. Zelfs die afzettingen zijn in de Middeleeuwen gebruikt.

    Zichtbare pakketten afgezette kalk

    Deze “kunststeen” was op een gegeven moment zo populair dat het een exclusief bouwmateriaal werd. Uit dikke pakketten werden decoratieve platen gezaagd. En die werden dan bijvoorbeeld als afschermingen in kerken gebruikt.

    Platen ter afscherming van het altaar in de Lebuïnuskerk in Deventer, afkomstig van het aquaduct van Keulen.

    Van de reinheid van de Romeinen gleed de wereld af in de smerigheid van de Middeleeuwen. Onvoorstelbaar dat het ineens gevaarlijk werd geacht om je te wassen! Het parfum is “uitgevonden” om de afgrijselijke lichaamsgeuren van mensen in de Renaissance- en zelfs latere Barok (Pruiken-)tijd te maskeren! Maar dat zijn andere verhalen….
    [/av_textblock]

  • Eeuwige ronde

    Eeuwige ronde

    [av_textblock size=” av-medium-font-size=” av-small-font-size=” av-mini-font-size=” font_color=” color=” id=” custom_class=” av_uid=’av-kfzvigbl’ admin_preview_bg=”]
    Sommige gebouwen zijn van eeuwigdurende waarde, en heel incidenteel blijft een gebouw ook eeuwig in gebruik. In hoeverre dat eeuwig ook oneindig betekent blijft dan altijd een onbekend gegeven, maar eeuwig in de letterlijke betekenis, van eeuwen en eeuwen in gebruik gaat het wel op.

    Eén zo’n gebouw bezocht ik onlangs weer eens. Wereldberoemd: het Pantheon in Rome. En wat een gebouw is het toch eigenlijk. Iedere keer weet het mij weer in zijn greep te krijgen, vanaf het moment dat ik onder de magistrale koepel binnen stap.

    De magistrale koepel die door een Romeins architect, de naam is ons niet overgeleverd, in de 2e eeuw na Christus is gerealiseerd en nu dus al zo’n 1900 (!) jaar overeind staat! Niet alleen is het een magistraal architectonisch gebaar, maar ook een ongelooflijk technisch hoogstandje. Immers, de koepel is van beton opgetrokken, maar dan in ongewapende versie, wapening kenden de Romeinen nog niet.

    43 m in doorsnede, liever eigenlijk spreek ik van 150 voet, dat is een fraaiere maat en sluit aan de bij geometrische genialiteit die de Romeinen hadden. En het mooiste is dat het ook precies die 150 voet hoog is. Met andere woorden, in het gebouw past precies een bol van die maat.

    Als je je probeert voor te stellen hoe dat gebouwd is, dan krijg je pas echt respect voor de bouwtechniek uit die tijd. Beton is een vloeibaar goedje met een forse massa. Tegenwoordig gaat men uit van 2400 kg per kubieke meter. Dat zal destijds wat minder geweest zijn overigens, de Romeinen gebruikten lichtere korrels en toeslag dan wat wij tegenwoordig aan grind gebruiken.

    Maar dan nog: een koepel van 43 m hoogte en doorsnede, heeft alleen al een omtrek van 2 x pi x r = 2 x 3,14 x 21,5 = ca 135 meter lengte. Stel dat de koepelwand daar 1 m dik is, en een kubieke meter ongeveer 2000 kg weegt. Dan hangt er alleen op die eerste meter koepel al 270 ton beton! Op een hoogte van 21,5 m… En in vloeibare toestand er opgegooid! Om dat op te vangen vraagt een enorme bekisting met dito ondersteuningen. En de nodige kennis om dat geheel stabiel te houden. En die wand is daar nota bene veel meer dan een meter dik! En dan gaat de koepel nog eens 21,5 m hoger de lucht in!

    Het zijn ongelooflijke cijfers…  De bouwmeester / architect van die tijd moet een even diep vertrouwen in het eigen kunnen gehad hebben, want het gieten is 1, het ondersteunen is 2, maar het weghalen van de bekisting is 3! Gokken dat “het wel goed zal gaan”? Dat geloof ik niet! Niet als je je een beetje verdiept in de Romeinse bouwtechniek. En niet midden in Rome, voor een tempel die in opdracht van keizer Hadrianus zelf gebouwd wordt…

    Ach ja, nog een vraagje: hoe zijn al die tonnen beton eigenlijk naar boven gekomen? In emmertjes? Ik denk het niet, maar de geschiedenis hult zich in stilzwijgen, leidend tot grote raadsels voor ons.

    Oftewel, dit hele geval, die fabelachtige koepel, is het product van een staaltje rekenkunde en bouwtechniek, waar wij nog jaloers op kunnen zijn.

    Inderdaad is de koepel dan ook tot in de 19e eeuw de grootste ter wereld gebleven, en kon pas overtroffen worden met gewapende constructies of in staal. Zelfs die andere gigantische koepel in Rome, van de St Pieter blijft binnen de straal van die van het Pantheon!

    Een hilarisch gegeven, maar evenzo slim bedacht is dan nog dat de koepel niet helemaal dicht is. Bovenin, de laatste 9 m van het gewelf, is open gebleven. De reden? Daar zou te veel beton horizontaal komen te hangen, dat was niet-realiseerbaar, dat zou onherroepelijk instorten. /zodoende is dat deel open gelaten, leidend tot het hilarische gegeven dat het binnen kan regenen!

    Ik wens iedereen toe om het Pantheon in de regen te bezoeken. In het midden van het gebouw regent het dus! Het gebouw is er destijds op voorbereid, middels fraaie schrobputjes is de vloer! Waarna het regenwater door de Romeinse riolen wordt afgevoerd.

    Het intrigerende is nog wel dat je niet eens of nauwelijks in de gaten hebt dat het binnen regent! Bij een doorsnede van het oog / oculus van 9 meter tov 43 m doorsnede van het gebouw valt er slechts op ca 4,5% van het totale vloeroppervlak regen! Ruimte genoeg om droog te blijven!

    Ik heb het met mijn gasten weer mee mogen maken… weliswaar een miezerbuitje, maar regen voelen in een gebouw, en dat doodgemoedereerd ondergaan blijft een wonderlijke ervaring!

    Zo staat het Pantheon al 19 eeuwen in al zijn klassieke eenvoud, genialiteit en kracht midden in Rome. Er zijn nog zoveel meer verhalen over te vertellen, daar kunnen nog wel een paar blogs aan gewijd worden. Wie weet…


    [/av_textblock]

  • Een groot stadion?

    Een groot stadion?

    [av_textblock size=” font_color=” color=” av-medium-font-size=” av-small-font-size=” av-mini-font-size=” av_uid=’av-k9e06do5′ admin_preview_bg=”]
    Vanochtend een berichtje in de krant: in Guangzhou in China is de bouw van het grootste voetbalstadion ter wereld van start gegaan. Wel 100.000 toeschouwers kunnen erin, het is daarmee groter dan het stadion van FC Barcelona.

    Eerlijk gezegd moest ik een beetje lachen toen ik dat bericht las. Natuurlijk is 100.000 toeschouwers een hoop, maar om daar nu zo’n ophef over te maken. Er zijn gebouwen te noemen die vergelijkbare of zelfs grotere aantallen konden herbergen.

    Ik denk dan bijvoorbeeld aan een stadion dat de hele wereld kent, is het niet van eigen bezoek dan is het wel van de film “Gladiator”, met Russel Crowe in de hoofdrol. Het stadion waar ik het dan over heb is natuurlijk het Colosseum. Huh? Stadion? Jazeker!

    Er werd toen weliswaar nog niet gevoetbald, maar de spektakels die in dat officieel geheten Amfitheatrum Flavium werden gegeven hadden minimaal de aantrekkingskracht die tegenwoordig een goede voetbalmatch op mensen heeft.

    In de eerste vorm was het zelfs multifunctioneel. Want het stadion (ik blijf het maar even zo noemen) was niet alleen te gebruiken voor allerlei gruwelijke spektakels, als gladiatorengevechten, maar kon zelfs onder water gezet worden! Een aantal aquaducten die naar de stad Rome leidden waren dusdanig aangelegd, dat deze de arena volledig konden vullen met zeker 5 m waterdiepte, waarin complete galeien konden varen. Aldus werden historische zeeslagen nagespeeld, die het Romeinse rijk had geleverd, met b.v. de vloot van Carthago of Egypte. Ongelooflijk? Zonder enige twijfel, maar door zorgvuldig archeologisch onderzoek bevestigd.

    Later werd de hele arena onderkelderd en werden er allerlei uitermate vernuftige technische installaties aangebracht om op de meest onvoorspelbare momenten en posities wilde beesten in de arena los te laten. Die dan de gruwelijke taak hadden om de mensen in de arena tot een gevecht op leven en dood aan te zetten, meestel met ongunstige afloop voor de mensen in kwestie. Afschuwelijk om te beseffen, maar het leven van de wilde dieren was meer waard dan dat van een mens.

    Een stadion, waarvan zelfs nu, na bijna 2000 jaar nog hele grote delen overeind staan, en waarvan ongetwijfeld nog veel meer bewaard zou zijn gebleven, als het niet gedurende meer dan 1000 jaar als een geweldige steengroeve annex voorraadschuur was gebruikt om weet-ik-niet welke en hoeveel monumenten in het Middeleeuwse, Renaissance- en Barok-Rome mee vorm te geven.

    Maar het meest indrukwekkende? Het feit dat in dat stadion naar schatting al 100.000 mensen konden plaats nemen! Rome was zelfs toen al een miljoenenstad, het stadion moest wel die capaciteit hebben om een substantieel deel van de bevolking die spelen te laten mee beleven. Nog een indrukwekkend gegeven? Door het zeer ingenieuze systeem van trappen, gangen, galerijen en entreepoorten konden die 100.000 bezoekers binnen 10 minuten het gebouw verlaten!

    Je ontdekt een fantastisch staaltje Antieke bouwkunst als je die gangenstelsels gaat bestuderen. Want wat een massief gebouw lijkt te zijn, louter onderbroken aan de buitenzijde door de karakteristieke opeenvolging van de bogen, schuilt er in werkelijkheid in de structuur een geniaal ontsluitingsplan, waarbij alle onderdelen op een onnavolgbare wijze in elkaar gevlochten zijn.

    wat massief lijkt, is in werkelijkheid een geniaal in elkaar geweven ontsluitingssysteem

    Mogen deze gegevens al indrukwekkend zijn, het wordt nóg imposanter, als je nagaat dat wat wij tegenwoordig al als een hoogstaande technische prestatie beschouwen, in die dagen betrekkelijk normaal was: het hele stadion kon overdekt worden! Helemaal? De deskundigen lijken het wel eens te zijn, dat dat dan niet het geval was, maar wel dusdanig, dat het grootste deel van de bezoekers overdekt in de schaduw zat.

    Kijk je rond het gebouw, dan zie je rondom vreemde steenblokken  staan. Deze blokken zijn voorzien van 2 x 4 gaten. Kijk je vervolgens naar de gevel, helemaal bovenaan, dan valt een rij curieus uitstekende blokken op onder kroonlijst, corresponderend met gaten in dezelfde kroonlijst. Door die gaten werden lange houten masten gestoken, die gedragen werden door de onderste blokken, waar een sparing in was gemaakt. Er was een speciaal marinedetachement beschikbaar dat met lange kabels een zeil uit de arena langs de palen ophees, en de kabels borgde in de steencirkel rond het gebouw!

    Een simpel scheepszeil voor “goedkopere” voorstellingen, lees die waar de hoofdsponsor niet meer dan dat wilde of kon betalen, maar ook doeken van pure zijde, soms nog beschilderd ook, die betaald werden door de meer welvarende sponsoren.

    Tja, met die kennis in mijn achterhoofd, is mijn glimlachen om het “spektakel” van een voetbalstadion van 100.000 mensen misschien begrijpelijk.

    Het is trouwens niet eens het grootste stadion ter wereld, dat zou nog steeds in Noord-Korea staan, met een capaciteit van 114.000 bezoekers.

    En dan vind ik het nog niet eens eerlijk om hierbij te verwijzen naar de plannen die ooit in Nazi-Duitsland leefden voor een stadion van 300.000 bezoekers. Immers: dat is nooit verder gekomen dan de fundamenten. Maar dat is voer voor een ander blog….
    [/av_textblock]